Według zaleceń Polskiego Towarzystwa Ortodontycznego pierwsza wizyta u specjalisty powinna odbyć się w siódmym roku życia pacjenta. Właśnie w tym okresie zaczynają wyrzynać się pierwsze stałe zęby trzonowe i zęby sieczne. Taki etap rozwoju daje lekarzowi możliwość oceny kształtowania układu szczękowo-twarzowego. Właściwie zaprojektowany aparat ortodontyczny dla dzieci i wiek pacjenta, od kiedy zostaje on zastosowany, mają ogromne znaczenie dla efektu terapii. Wczesna interwencja wielokrotnie skraca późniejszy czas leczenia. Zaniechanie wizyt w młodym wieku nierzadko prowadzi do nasilenia nieprawidłowości, które z biegiem lat stają się trudniejsze do skorygowania. Skrzywienia zębów utrudniają utrzymanie prawidłowej higieny jamy ustnej, co prowadzi bezpośrednio do zwiększonego ryzyka powstawania ognisk próchnicy.
Rozpoznanie pierwszych objawów nieprawidłowości
Wada zgryzu to nieprawidłowość w budowie układu stomatognatycznego zaburzająca właściwe ułożenie zębów i funkcjonowanie stawów skroniowo-żuchwowych. Takie zjawisko często wynika z czynników genetycznych, choć równie istotne bywają szkodliwe nawyki z wczesnego dzieciństwa. Długotrwałe ssanie kciuka lub używanie smoczka powyżej pierwszego roku życia negatywnie wpływa na ukształtowanie podniebienia. W takich sytuacjach łuki zębowe nie rozwijają się w pełni naturalnie. Powstaje zjawisko zwężenia szczęki doprowadzające z czasem do stłoczeń zębów stałych, przez co zęby nie mają wystarczającej ilości miejsca w łuku i zaczynają rosnąć pod niewłaściwym kątem lub nakładają się na siebie.
Optymalny wiek pacjenta, czyli kiedy założyć dziecku stały aparat na zęby?
Decyzja o rozpoczęciu intensywnej terapii zawsze zapada po dogłębnej analizie anatomii pacjenta. Trzeba mieć na uwadze fakt stopniowego przebiegu leczenia najmłodszych, a odpowiedni czas na wdrożenie konkretnych narzędzi wynika z fazy wymiany uzębienia. Ortodonta dziecięcy jest odpowiedzialny za zbadanie potencjału wzrostowego twarzoczaszki w celu zaplanowania następnych kroków medycznych.
Znaczenie uzębienia mieszanego
Faza uzębienia mieszanego przypada zazwyczaj na wiek między szóstym a dwunastym rokiem życia. W jamie ustnej znajdują się wtedy zęby mleczne i zęby stałe. Jest to czas dynamicznego wzrostu kości. Reakcja na bodźce mechaniczne zachodzi znacznie szybciej w porównaniu do starszych pacjentów. Właśnie na tym etapie najczęściej wprowadza się sprzęt ruchomy. Aparat wyjmowany to konstrukcja akrylowa z metalowymi elementami. Jej zadaniem jej skorygować niewielkie wady i przygotować miejsce dla wyrzynających się zębów stałych. Działanie takich urządzeń polega na stymulacji rozwoju szczęki w pożądanym kierunku.
Gotowość do ostatecznej korekcji
Odpowiedni czas na założenie aparatu w gabinecie stomatologicznym przypada z reguły na moment wyrośnięcia wszystkich zębów stałych z wyjątkiem ósemek. Zwykle następuje to w okolicach dwunastego lub trzynastego roku życia. Rozpoczęcie działań naprawczych w tym oknie czasowym daje największe szanse na stabilne i trwałe efekty. Kości ukształciły się już w dużej mierze, ale wciąż wykazują sporą podatność na celowe modelowanie. Zęby można swobodnie przesuwać w trzech płaszczyznach za pomocą precyzyjnie dobranych łuków.
Aparat na zęby w dorosłym wieku?
Wiek nie zawsze jest ograniczeniem. Kluczowe są stan zębów, dziąseł i indywidualny plan leczenia.
Różnice między dostępnymi rodzajami urządzeń
Na rynku funkcjonuje wiele systemów ortodontycznych, a przypisanie optymalnego modelu następuje po szczegółowej diagnozie lekarskiej. Zastosowanie konkretnego sprzętu wynika zawsze z indywidualnych uwarunkowań anatomicznych.
| Cecha | Aparat stały metalowy | Aparat stały estetyczny | Nakładki ortodontyczne |
| Widoczność | Bardzo duża | Umiarkowana (elementy pod kolor szkliwa) | Niewielka (materiał przezroczysty) |
| Sposób działania | Zamki naklejane na zęby | Zamki naklejane na zęby | Szyny wymieniane samodzielnie |
| Czas terapii | Przeciętnie od 18 do 24 miesięcy | Przeciętnie od 18 do 24 miesięcy | Zależny od liczby szyn w planie |
| Komfort używania | Ryzyko otarć błony śluzowej | Ryzyko otarć błony śluzowej | Znikome ryzyko podrażnień |
| Utrzymanie higieny | Konieczność używania wyciorków | Konieczność szczególnej troski | Łatwa, szyny można zdejmować |
Od kiedy aparat stały dla dziecka można założyć z medycznego punktu widzenia?
Moment rozpoczęcia noszenia zamków ortodontycznych nie zawsze zbiega się z dokładnymi granicami wiekowymi podawanymi w literaturze naukowej. Rozwój biologiczny każdego organizmu przebiega w zupełnie innym tempie. Lekarz diagnozuje stan korzeni zębowych na podstawie wykonanych zdjęć rentgenowskich. Jeśli korzenie nie wykształciły się w pełni, przedwczesne nałożenie dużych sił doprowadza do ich patologicznego skrócenia. Resorpcja korzenia to proces chorobowy polegający na bezpowrotnym zaniku tkanki twardej zęba, prowadzący niekiedy do jego całkowitego rozchwiania i utraty. Właśnie z tego powodu specjaliści nierzadko czekają na wyjście z dziąseł drugich trzonowców nazywanych potocznie siódemkami. Zakończenie wzrostu tych zębów daje bezpieczne oparcie dla całego układu formującego prawidłowy zgryz. Wcześniejsza interwencja niosłaby ze sobą zbyt duże zagrożenie dla zdrowia jamy ustnej.
Codzienna higiena w trakcie noszenia zamków
Utrzymanie uzębienia w nieskazitelnej czystości podczas terapii ortodontycznej staje się nieporównywalnie trudniejsze niż normalnie, bo zamki i łuki tworzą liczne zakamarki. Gromadzi się tam płytka bakteryjna i zalegają resztki pokarmowe. Brak odpowiedniej staranności bardzo szybko doprowadza do demineralizacji szkliwa objawiającej się w postaci nieestetycznych białych plam na powierzchni zęba. Właściwa rutyna czyszczenia aparatu na zęby polega na wdrożeniu kilku stałych kroków.
- Szczotkowanie po każdym posiłku miękką szczoteczką z odpowiednio wyprofilowanym włosiem.
- Używanie szczoteczek międzyzębowych do dokładnego oczyszczania przestrzeni pod drutem i wokół zamków.
- Codzienne stosowanie nici dentystycznej ze specjalnym, sztywniejszym zakończeniem ułatwiającym jej wprowadzanie.
- Płukanie jamy ustnej płynami z zawartością fluoru w celu dodatkowego wzmocnienia obciążonego szkliwa.
Regularne praktykowanie tych nawyków skutecznie chroni przed powstawaniem ubytków próchnicowych. Czyste zęby i zdrowe dziąsła gwarantują piękny uśmiech po całkowitym zakończeniu leczenia.
Finalne spojrzenie na kwestię prawidłowego zgryzu
Odpowiednio zaplanowana i poprowadzona terapia w młodym wieku przynosi ogromne korzyści na całe późniejsze życie. Skorygowany układ stomatognatyczny w ogromnym stopniu ułatwia prawidłowe przeżuwanie pokarmów, wspierając w ten sposób procesy trawienne. Znika zupełnie problem przedwczesnego ścierania się uzębienia i niebezpiecznego przeciążenia stawów skroniowo-żuchwowych. Prosty uśmiech wywiera też potężny wpływ na budowanie poczucia własnej wartości młodego człowieka. Przekłada się to bezpośrednio na dużą swobodę w nawiązywaniu dobrych relacji rówieśniczych. Systematyczne kontrole u specjalisty z dziedziny ortodoncji dają pewność wczesnego wykrycia każdej nieprawidłowości, dzięki czemu podjęcie działań naprawczych przynosi pożądane rezultaty bez żadnych opóźnień.
